ในปีพุทธศักราช  ๒๔๕๔  ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  รัชกาลที่  ๖  พระบิดาแห่งกิจการรักษาดินแดน  ได้พระราชทานกำเนิดกิจการรักษาดินแดน  โดยทรงให้กำเนิดกิจการเสือป่าขึ้น  เมื่อวันที่  ๑  พฤษภาคม  ๒๔๕๔  เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ที่ไม่ได้เป็นทหารเข้ารับการฝึกอบรม  ให้มีจิตใจรักชาติบ้านเมือง  เป็นผู้มีระเบียบวินัย  เป็นผู้นำที่ดี  มีกำลังกายแข็งแรง  และมีความรู้เรื่องอาวุธ  การเข้าเป็นเสือป่านั้นให้เข้าด้วยความสมัครใจ  ไม่มีการบังคับหรือเรียกเกณฑ์  ต่อมาเมื่อรัชกาลที่  ๖  ทรงเสด็จสวรรคตในปีพุทธศักราช  ๒๔๖๘  กิจการเสือป่าก็สิ้นสุดตามไปด้วย

          ต่อมาใบปีพุทธศักราช  ๒๔๗๘  รัฐบาลในสมัยนั้นได้ฟื้นฟู และปรับปรุงกิจการรักษาดินแดนขึ้นโดยกระทรวงกลาโหม  ได้เริ่มมีการฝึกวิชาทหารให้แก่นักเรียน  เรียกว่า  “ยุวชนทหาร”  มีความมุ่งหมายเพื่อให้ฝึกหัดการรบไว้ให้พร้อม  ถ้าชาติใดข่มเหงทุกคนในชาติจักได้ช่วยกันสู้รบอย่างเต็มที่  หลักเกณฑ์เข้ารับการฝึกวิชาทหารเพื่อเป็นยุวชนทหารต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า  ๑๕  ปี  และไม่เกิน  ๑๗  ปี  เป็นลูกเสือเอก  และเป็นนักเรียนชั้นมัธยมตอนปลาย  กิจการยุวชนทหารได้เจริญก้าวหน้ามาโดยลำดับ

          เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่  ๒  กองทัพญี่ปุ่นได้บุกรุกประเทศไทย  โดยยกพลขึ้นบกบนแผ่นดินไทยหลายแห่งด้วยกัน  เมื่อวันที่  ๘  ธันวาคม  ๒๔๘๔  หน่วยยุวชนทหารจังหวัดชุมพร  มีกำลังพลประมาณ  ๑  หมวด  โดยมี  ร.อ.ถวิล  นิยมเสน  เป็นหัวหน้า  ได้นำกำลังขัดขวางการรุกรานของทหารญี่ปุ่น  ณ  บริเวณสะพานท่านางสังข์และสามารถขัดขวางทหารญี่ปุ่นไว้ได้  ผลจากการปฏิบัติการรบทำให้  ร.อ.ถวิล  นิยมเสน  และยุวชนทหาร  ๓  นาย  ต้องเสียชีวิต  วีรกรรมดังกล่าวยังคงเป็นที่สรรเสริญของคนไทยมาจนทุกวันนี้  และเมื่อสงครามโลกครั้งที่  ๒  ยุติลงในพุทธศักราช  ๒๔๘๘  กิจการยุวชนทหารจึงได้สลายตัวตามนโยบายของรัฐบาล

          ปีพุทธศักราช  ๒๔๙๑  พล.ท.หลวงชาตินักรบ  รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม  ได้พิจารณาเห็นว่า  การสงครามในอนาคตนั้น  พลเมืองทุกคนไม่จำกัดเพศและวัย  และไม่ว่าจะอยู่  ณ  สถานที่ใด  ย่อมจะต้องมีส่วนร่วมในสงครามด้วยกันทั้งสิ้น  จึงจัดให้มีการฝึกพลเมืองที่สามารถเข้ารับการฝึกวิชาทหารได้  เพื่อให้ได้บุคคลสามารถทำหน้าที่อย่างทหารได้ในยามสงคราม  กองทัพมีความจำเป็นต้องขยายโครงสร้างพร้อมกับพัฒนาระบบกำลังสำรองควบคู่กันไป  กรมการรักษาดินแดนจึงถือกำเนิดขึ้นครั้งแรก  ตามพระราชบัญญัติจัดระเบียบป้องกันราชอาณาจักร  พุทธศักราช  ๒๔๙๑  และคำสั่งทหารที่  ๕๔/๒๔๗๗  ลง  ๑๓  กุมภาพันธ์  ๒๔๙๑  โดยเป็นหน่วยขึ้นตรงต่อกระทรวงกลาโหม  ตั้งแต่วันที่  ๔  กุมภาพันธ์  ๒๔๙๑  เป็นต้นมา  และมีที่ตั้งครั้งแรกอยู่ในบริเวณมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์